ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಭಾಷಾ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮರುರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. 1953ರಲ್ಲಿ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಸರ್ಕಾರವು ಫಜಲ್ ಅಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ರಚನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು (SRC) ರಚಿಸಿತು. ಈ ಆಯೋಗ 1955ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30ರಂದು ತನ್ನ ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುವ ಸುಗಮತೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ, 1956ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸಂಸತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು (States Reorganisation Act, 1956) ಚರ್ಚಿಸಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಅಂಗೀಕಾರ ಮಾಡಿತು. ಸಂವಿಧಾನದ ಏಳನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ನವೆಂಬರ್ 1ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಭಾಷಾಧಾರಿತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ | ಇವತ್ತು | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31, 1984 | ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಹತ್ಯೆ
ಈ ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿಯಿಂದ ಭಾರತವು 14 ರಾಜ್ಯಗಳು (ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಆಸ್ಸಾಂ, ಬಿಹಾರ, ಬಾಂಬೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ, ಕೇರಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮದ್ರಾಸ್, ಮೈಸೂರು, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಪಂಜಾಬ್, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ) ಮತ್ತು 6 ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಆಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್, ದೆಹಲಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಮಣಿಪುರ, ತ್ರಿಪುರಾ) ಹೊಂದಿತು. ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ-ಗುಜರಾತಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳು. ಆದರೆ ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೈಲುಗಲ್ಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಚನೆಗಳು (ಉದಾ. 2000ರಲ್ಲಿ ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಝಾರ್ಖಂಡ್) ಇದೇ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆದವು.
