ಬೆಂಗಳೂರು: ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಏಕಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರಾಕ್ಷೇಪಣಾ ಪತ್ರ (NOC) ಇಲ್ಲದೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸುತ್ತೋಲೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ನಾಗಪ್ರಸನ್ನ ಅವರು ಜೂನ್ 4, 2025ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಡೆನಿಸ್ ಕ್ರಾಸ್ಟಾ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವಾಗ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾನೂನು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇಲಾಖಾ ತನಿಖೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಸೂಚಿಸಿದೆ.
ಪ್ರಕರಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಡೆನಿಸ್ ಕ್ರಾಸ್ಟಾ ಅವರು ಮಂಗಳೂರಿನ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ 150 ಮೀಟರ್ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯು 2023ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27ರಂದು ಭೂ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯು 2023ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ASIಯು ಮೇ 2024ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಸ್ಟಾ ಅವರಿಗೆ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ, ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೇವಲ 64 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಕ್ರಾಸ್ಟಾ ಅವರು ಹೈಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.
ಕ್ರಾಸ್ಟಾ ಅವರ ಪರ ವಕೀಲ ಪುಂಡಿಕೈ ಈಶ್ವರ್ ಭಟ್, “ನಿವೇಶನವು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಗೂಗಲ್ ಅರ್ಥ್ನ ಪ್ರಕಾರ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ 151.1 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣವಲ್ಲ, ಈಗಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ಮರುವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಕೀಲ ಅಜಯ್ ಪ್ರಭು, ASIಯ ತಪಾಸಣೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಡವು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೇವಲ 64 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. “ಪಾಲಿಕೆಯು ASIಯಿಂದ NoC ಪಡೆಯದೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ. ಇಂತಹ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಹುದು” ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.
ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮಂಗಳೂರು ಪಾಲಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿತು. “ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕದ ಸಮೀಪ ಕಾನೂನಿನ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡದೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವುದು ಗಂಭೀರ ಲೋಪವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಕರಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡುವವರಾಗಿರಬಾರದು” ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ತಿಳಿಸಿತು. ಇಂತಹ ಲೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಅವಶೇಷಗಳ ಕಾಯಿದೆ, 1958 ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯಿದೆ, 2010ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸುತ್ತ 100 ಮೀಟರ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದೂರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ. 100-300 ಮೀಟರ್ನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಿಪೇರಿ ಅಥವಾ ಮರುವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಮಂಗಳೂರು ಪಾಲಿಕೆಯು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿರುವುದು ಕಾನೂನಿನ “ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ” ಎಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಟೀಕಿಸಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 844 ರಾಜ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು 609 ಕೇಂದ್ರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ, ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಔಪನಿವೇಶಿಕ ಕಾಲದವರೆಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಪುರಾತತ್ವ, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ಇಲಾಖೆಯು 2022ರಲ್ಲಿ 13 ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
