ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ‘ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಕ’ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಇಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಅರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ (Illegal Mining) ಪರಿಸರವಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿದೆ.
ಕಳೆದ 7 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 7,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಕರಣಗಳು (FIRs) ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಪಾಲು ಅರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳದ್ದೇ ಆಗಿರುವುದು ಆತಂಕಕಾರಿ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.
‘ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್’ ವರದಿ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಈ ವಿಶೇಷ ವರದಿ, ಅರಾವಳಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಎದುರಾಗಿರುವ ಗಂಡಾಂತರವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತದೆ.
ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು (2018-2025)
ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (2018 ರಿಂದ 2025 ರವರೆಗೆ) ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 7,173 ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಎಫ್ಐಆರ್ಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.
- ಅರಾವಳಿಯಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣ: ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ 4,181 ಎಫ್ಐಆರ್ಗಳು ಕೇವಲ ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೇ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಇದು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಅರಾವಳಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ತಡೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕಳೆದ 7 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹637.16 ಕೋಟಿ ದಂಡ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಿವೆ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ 3,736 ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 70,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಏನಿದು ‘100 ಮೀಟರ್’ ವಿವಾದ?
ನವೆಂಬರ್ 2025ರಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಿದ ಕೇಂದ್ರದ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಪ್ರಕಾರ:
ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಟ್ಟದಿಂದ 100 ಮೀಟರ್ಗಿಂತ ಎತ್ತರವಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ‘ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಿಂದಾಗಿ ಶೇ. 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು (ಚಿಕ್ಕ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಳು) ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲಿವೆ ಎಂಬುದು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ವಾದ. ಇದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ‘ಅರಾವಳಿ ಬಚಾವೋ’ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ರಾಜಕೀಯ ಕೆಸರೆರಚಾಟ:
ಅರಾವಳಿ ಲೂಟಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.
- ಬಿಜೆಪಿ ವಾದ: ಕಳೆದ 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತವಿದ್ದ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 29,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಘಟನೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬಿಜೆಪಿ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ.
- ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆರೋಪ: ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕಲು ಬಿಜೆಪಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ‘100 ಮೀಟರ್’ ನಿಯಮವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅರಾವಳಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗಣಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದೆ ಎಂದು ವಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕರು ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಅರಾವಳಿ ನಾಶವಾದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? (ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ)
ಅರಾವಳಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಸಾಲಲ್ಲ, ಅದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಗೋಡೆ.
- ಮರುಭೂಮಿ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಪಶ್ಚಿಮದ ‘ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ’ಯ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಮರಳು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಗೆ ನುಗ್ಗದಂತೆ ಅರಾವಳಿ ತಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಕಣಿವೆಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮರುಭೂಮೀಕರಣದ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ.
- ಜಲಕ್ಷಾಮ: ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅಂತರ್ಜಲ ಮರುಪೂರಣದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಡೆದರೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಲಿದೆ.
- ದೆಹಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ: ಈಗಾಗಲೇ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ದೆಹಲಿ-ಎನ್ಸಿಆರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ, ಅರಾವಳಿ ನಾಶವಾದರೆ ಧೂಳಿನ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುವುದು ಖಚಿತ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ: ಕೇಂದ್ರದ ‘ತಾತ್ಕಾಲಿಕ’ ನಿಷೇಧ
ಜನರ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ‘ಸೇವ್ ಅರಾವಳಿ’ ಅಭಿಯಾನದ ತೀವ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಸಚಿವಾಲಯವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಆದೇಶವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ.
- ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ: ಸುಸ್ಥಿರ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವವರೆಗೆ, ಇಡೀ ಅರಾವಳಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಹರಿಯಾಣ, ಗುಜರಾತ್) ಹೊಸ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಲೀಸ್ಗಳನ್ನು (New Mining Leases) ನೀಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದೆ.
ಇದನ್ನೂ ಓದಿ | ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಪಾಯದಂಚಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ: ಇಂಡಿಗೋ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೊಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ
ಒಂದೆಡೆ 7,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಫ್ಐಆರ್ಗಳು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ‘ಅರಾವಳಿ’ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. “ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಖನಿಜಕ್ಕಾಗಿ, ನಾವು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಉಸಿರನ್ನೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಈಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನನ್ನೂ ಕಾಡಬೇಕಿದೆ. ಅರಾವಳಿ ಉಳಿದರೆ ಮಾತ್ರ, ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ.
